Posted by W roku 2020 Koło Pszczelarzy w Skoczowie obchodziło jubileusz 50-lecia działalności. Przy tej okazji była planowana prezentacja dorobku z poświęceniem Sztandaru Koła. Niestety koronawirus zniweczył plany, ale nie do końca bo czego nie można pokazać można opisać, a pierwszy i jedyny Sztandar organizacji pszczelarskiej w powiecie cieszyńskim, poświęcimy jak covid-19 ustąpi.
Pszczoły na naszym globie pojawiły się 80 do 100 milionów lat temu. To w tym okresie zaczęły wyrastać pierwsze rośliny kwitnące które wymagały zapylania. Rośliny zawarły z pszczołami układ „my was będziemy karmić nektarem, a wy będziecie zapylać nasze kwiaty”. Najstarszym artefaktem występowania tych owadów są pszczoły zatopione w bursztynie pochodzące sprzed 40 milionów lat (Martyna Walerowicz – 365 faktów o pszczołach, 02).
Pierwsze pszczoły pojawiły się w Afryce i stamtąd przywędrowały do Europy i Azji. Przeżyły dinozaury i wszystkie kataklizmy występujące na kuli ziemskiej. Zakładały gniazda w szczelinach skalnych i dziuplach wypróchniałych drzew. W zależności od lokalnych warunków bytowych ewoluowały i przystosowały do zmiennych warunków klimatycznych. Dzięki wędrówkom ludzi zostały przetransportowane na wszystkie kontynenty naszego globu. Dziś na świecie występuje kilkadziesiąt ras i linii pszczół o różnych zachowaniach. Ze względu na znaczenie gospodarcze takie jak zbiór i magazynowanie miodu oraz zapylanie, pszczelarze hodują tylko kilkanaście ras występujących na kuli ziemskiej. W Polsce najpopularniejsze rasy hodowane przez pszczelarzy to Środkowoeuropejska, Carnika i Kaukaska oraz ich mieszańce.
Dokumentami świadczącymi o występowaniu pszczół w Polsce jest odcisk pszczelego plastra w skale, znaleziony koło Krynicy Zdroju który pochodzi z trzeciorzędu tj. ponad 1,8 milionów lat temu. Odciśnięte komórki pszczele mają średnice 4,9 mm, a trutowe 6,3 mm, a więc podobne do tych jakie dziś pszczoły budują. Drugi podobny odcisk w kawałku węgla znajduje się u pszczelarza z Koła Pszczelarzy w Ustroniu (jako eksponat był na wystawie zorganizowanej przez Koło Pszczelarzy w Skoczowie w 2000 roku).
Na ziemiach polskich znano pszczoły od kilku tysięcy lat. Początkowo ludzie zbierali produkty wytwarzane przez pszczoły, z biegiem lat na wzór dziupli zaczęli wytwarzać barcie, a następnie przenosić kłody w pobliże domostw. W okresie kiedy jeszcze nie było cukru, miód stanowił jedyny słodzik w gospodarstwie domowym, był świadectwem dobrobytu i inspiracją do hodowli pszczół.
Ks. dr Jan Dzierżon (1811-1906, pszczelarz żył 95 lat), wybitny badacz pszczół, skonstruował rozbieralny ul o ruchomych plastrach co było postępowym rozwiązaniem i wprowadzało nowoczesność w gospodarce pasiecznej. Pszczelarze zaczęli budować ule z desek i ramki na plastry pszczele. Ks. dr J. Dzierżon miał znaczący wkład w rozwój pszczelarstwa na Śląsku cieszyńskim poprzez publikację swoich porad dla pszczelarzy w „Gwiazdce Cieszyńskiej” w latach 1853 do 1896 (Halina Szotek, Wczoraj i dziś pszczelarstwa na Śląsku, Skoczów 2011).
Pierwsze próby powołania organizacji ogrodniczo-pszczelarskiej pojawiły się już w 1863 roku, ale dopiero 1868 powstało Towarzystwo Rolnicze w Cieszynie, a w 1872 roku przy tym Towarzystwie powołano „sekcje ogrodniczo-pszczelarską” Przy Towarzystwie Rolniczym działali pszczelarze którzy organizowali pogadanki, wykłady i wycieczki do pasiek. Działania te rokowały podniesienie wiedzy, umiejętności i właściwych zachowań podczas prac z pszczołami. 20 grudnia 1913 roku z Towarzystwa Rolniczego wyodrębniono samodzielne Towarzystwo Ogrodniczo-Pszczelarskie dla Księstwa Cieszyńskiego, jednak i w tym Towarzystwie pszczelarstwo stanowiło uboczną dziedzinę działalności. Na posiedzeniu zarządu TOP w dniu 17 sierpnia 1918 roku, postanowiono wyodrębnić sekcje pszczelarską i wybrano zarząd tej sekcji. Dzięki działalności zarządu sekcji zaczęły powstawać koła terenowe, a na zebraniu 30 kwietnia 1921 roku przyjęto do TOP pokrewne organizacje z Bielska i Skoczowa, zrzeszające ogrodników i pszczelarzy.
Działania wojenne zniszczyły znaczną część pogłowia pszczół, a działacze zostali aresztowani i wywiezieni do obozów. Po wojnie pszczelarze zaczęli odbudowywać pasieki, a pszczelarzom zezwolono na organizowanie się w związkach pszczelarskich. W Cieszynie i Bielsku utworzono Powiatowe Związki Pszczelarzy, a w gminach Koła Pszczelarzy.
Chociaż w dokumentach pojawiają się wzmianki o działalności pszczelarskiej, to jednak były to działania sporadyczne, nie mają ciągłości historycznej, ale współcześni pszczelarze z szacunkiem doceniają wkład pracy włożony w popularyzacje pszczelarstwa na Śląsku cieszyńskim.
W 1957 roku powstał Polski Związek Pszczelarzy i jako centralna organizacja pszczelarska powołała Wojewódzkie Związki Pszczelarzy.
W dniu 28 lutego 1970 roku grupa pszczelarzy ze Skoczowa wysyła wniosek do WZP w Katowicach o wyrażenie zgody na założenie Koła Pszczelarzy w Skoczowie. Pracom organizacyjnym przewodniczy Jan Kowala. WZP wyraża zgodę i 28 maja 1970 roku zostaje zwołane zebranie z udziałem 20 pszczelarzy, na którym zostaje wybrany pierwszy zarząd w skład którego wchodzą;
Jan Kowala – prezes, Edward Stekla – wice prezes, Jan Marek – sekretarz, Tadeusz Zorychta – skarbnik, Karol Herok – członek. Koło liczyło 19 członków, ale jeszcze tego samego roku powiększyło się do 36 i zmienił się skład zarządu, odeszli Jan Marek i Karol Wojnar, a wybrani zostali Józef Dadok – sekretarz, Jan Wojnar i Jan Włoszczyński – członkowie.
W grudniu 1973 roku dokonano wyboru zarządu Koła w składzie; Józef Knyps – prezes, Alojzy Nowak – wice prezes, Józef Dadok – sekretarz, Tadeusz Zorychta – skarbnik i Leopold Grzybek – członek.
W roku 1978 zostaje utworzone Koło pszczelarzy w Brennej i ze Skoczowa odchodzi 15 członków, wśród nich Józef Dadok i Alozy Nowak, dlatego 14 stycznia 1979 roku na zebraniu sprawozdawczym wybrano zarząd w składzie; Józef Knyps – prezes, Jan Włoszczyński – sekretarz, Franciszek Gruszczyk – sekretarz, Tadeusz Zorychta – skarbnik i Leopold Grzybek – członek. W marcu wybrano dr Pawła Lorka na wice prezesa uzupełniając skład zarządu.
29 listopada 1981 r. na zebraniu sprawozdawczo – wyborczym wybrano zarząd w składzie; dr Paweł Lorek – prezes, Józef Knyps – wice prezes, Jan Włoszczyński – sekretarz, Tadeusz Zorychta – skarbnik, Jan Konieczny, Edward Stekla i Jan Broda – członkowie.
W 1983 roku Koło Pszczelarzy w Skoczowie liczyło 136 członków w tym 19 członków sekcji młodzieżowej, a pszczelarze posiadali 675 pni pszczelich. Podobnie było jeszcze w 1984 roku, 128 członków i 773 pnie pszczele, ale już w1987 roku skreślono z listy 50 członków których pasieki przestały istnieć z powodu działania Warrozy. Takiego spustoszenia się nikt nie spodziewał.
14 lutego 1988 roku zebranie sprawozdawczo – wyborcze wybrało zarząd w składzie; Jan Broda – prezes, Erwin Parchański – wice prezes, Stanisław Spyt – sekretarz, Tadeusz Zorychta – skarbnik, Henryk Draszczyk – gospodarz, Józef Knyps i Stanisław Malinowski – członkowie. W Kole panuje przygnębienie ponieważ pozostało zaledwie 124 rodziny pszczele.
09 lutego 1992 roku zebranie sprawozdawczo wyborcze wybrało zarząd w składzie;
Jan Broda – prezes, Andrzej Jonkisz – sekretarz, Tadeusz Zorychta – skarbnik, Helena Kubala, Alojzy Szajter i Andrzej Walewski – członkowie. Kiedy w październiku tego roku prezes Jan Broda zmarł, nowym prezesem wybrano Andrzeja Walewskiego. Wobec jego czasowej nieobecności, funkcję tę w zastępstwie zgodził się pełnić Józef Knyps.
Na kolejne kadencje składy zarządu Koła przedstawiały się następująco;
04 luty 1996 rok; Andrzej Walewski – prezes, Alojzy Szajter – wice prezes, Józef Kisiała – sekretarz, Jan Pyka – skarbnik, Henryk Szwarc – kolporter czasopism, Helena Dorda, Jan Olszewski, Leopold Grzybek i Walerjan Kocur – członkowie. Koło zrzeszało 47 członków którzy posiadali 407 rodzin pszczelich.
Ze względu na planowaną organizacje II Regionalnych Dni Pszczelarza „Skoczów 2000” wybory zarządu przesunięto na 2001 rok.
11 luty 2001 rok; Andrzej Walewski – prezes, Alojzy Szajter – wiceprezes, Stefan Pietrzyk – sekretarz, Jan Pyka – skarbnik, Damian Jędrysik – zaopatrzenie w leki, Józef Kisiała i Stanisław Tymon – członkowie.
13 luty 2005 rok; Andrzej Walewski – prezes, Alojzy Szajter – wice prezes, Leonard Kubicki – sekretarz, Damian Jędrysik – skarbnik i Piotr Herok – członek. W Kole prowadzone są szkolenia na temat praw i obowiązków wynikających z przystąpienia Polski do Uni Europejskiej.
08 luty 2009 rok; Andrzej Walewski – prezes, Alojzy Szajter – wice prezes, Leonard Kubicki – sekretarz, Damian Jędrysik – skarbnik i Tomasz Niedzielski – członek. W jubileuszowym roku 2010, 40-lecia, Koło zrzesza 29 pszczelarzy i 541 rodzin pszczelich.
11 luty 2013 rok; Andrzej Walewski – prezes, Damian Jędrysik – wiceprezes i skarbnik, Leonard Kubicki – sekretarz, Antoni Janik i Andrzej Macura – członkowie.
12 luty 2017 rok; Sławomir Siąkała – prezes, Andrzej Walewski – wice prezes, Leonard Kubicki i Adrian Porębski – sekretarz, Damian Jędrysik i Piotr Gaś – skarbnik.
W okresie 50ciu lat działalności Koła Pszczelarzy w Skoczowie organizowano wystawy (w latach 1980, 1985, 1995, 2000 i 2011), ponadto pszczelarze dokonywali nasadzeń drzew i krzewów miododajnych. Brali udział w propagowaniu pszczelarstwa i produktów pszczelich. Organizowali wykłady dla społeczeństwa skoczowskiej gminy.
Najważniejszymi zadaniami jakie realizują pszczoły dla ludzi i przyrody jest zbiór nektaru i przetwarzanie go na miód, oraz zapylanie roślin. O ile większość społeczeństwa wie jak wygląda miód i smakuje, o tyle niewielu wie jak powstaje i jak dokonuje się zapylanie kwiatów.
Kwiaty wydzielają nektar aby zwabić pszczoły do ich zapylenia, jednak ilość wytwarzanego nektaru przez rośliny jest uzależniona od temperatury, wilgotności gleby i warunków atmosferycznych w otoczeniu rośliny. Wiśnie zakwitają i nektarują przy temperaturze 8 , ale pszczoły wylatują do pracy z uli przy temperaturze powyżej 12 , dlatego obficie kwitnące wiśnie w niskich temperaturach mają mało owoców bo
kwiaty są niezapylone. Większość krzewów i drzew owocowych oraz mniszek lekarski kwitnie i nektaruje w temperaturze 12 – 15 , przy czym mniszek jako roślina przyziemna aby wytwarzał nektar potrzebuje dobrze nagrzanej ziemi. Kwiaty akacji zaczynają nektarować przy temperaturze 15 optymalnie wydzielają nektar przy temperaturze 18 i stopniowo wraz ze wzrostem temperatury nektarowanie maleje, a powyżej 21 zanika.Wszystkie rośliny przestają nektarowa w temperaturze powyżej 25 , dlatego w upalne dni pszczoły pracują tylko rano kiedy jest niska temperatura i pod wieczór kiedy temperatura się obniża.
Aby zebrać 1 kg miodu pszczoły muszą odwiedzić; 225 600 kwiatów lipy, wykonać przy tym 160 tysięcy lotów po nektar o łącznej wadze 4 kg i zawartości cukrów 20%, a w ulu odparować z przyniesionego nektaru 3 kg wody, 736 800 kwiatów rzepaku ozimego, wykonać 80 tysięcy lotów po nektar o wadze 2 kg i zawartości cukrów 40%, a w ulu odparować 1 kg wody, 2 133 600 kwiatów facelii, wykonać 106 800 lotów po nektar o wadze 2,7 kg i zawartości cukrów 30%, a w ulu odparować 1,7 kg wody, około 2 000 000 kwiatów akacji i około 7 000 000 kwiatów koniczyny białej (jedna główka koniczyny białej zawiera około 200 drobniutkich kwiatów).
W sprzyjających warunkach atmosferycznych jedna pszczoła zbieraczka w ciągu dnia wykonuje 10 wylotów (kursów) z ula na zbiór nektaru, żyje od 15 – 20 dni i ginie w wyniku wystrzępienia skrzydełek. Odbiorem i przetwarzaniem nektaru na miód zajmują się pszczoły ulowe. Jedna porcja przyniesionego nektaru jest przekazywana trzem pszczołom ulowym, które do tego nektaru dodają enzymy rozkładające cukry, na cukry proste, odparowują nadmiar wody i gotowy zagęszczony produkt składają do komórek plastra.
Każda rodzina pszczela (jeden ul pszczół) w ciągu roku zużywa około 90 kg miodu i od 20 – 30 kg pyłku, głównie na wychów nowego pokolenia pszczół, regulacje temperatury w ulu, energie zużytą na prace w ulu i loty po pożytek. Pszczoły magazynują miód dla siebie, tylko jego nadmiar odbierają pszczelarze, ale w okresach niedoboru pokarmu w terenie, głównie w lecie i jesienią, aby zaopatrzyć pszczoły na zimę, pszczelarze muszą jego brak uzupełniać substytutami pokarmowymi. Na naszym terenie nękanym przez deszcze są trudne warunki do pozyskania miodu. Według moich zapisków prowadzonych od 2010 roku do roku 2020 średni zbiór miodu z ula w roku wynosił 8,60 kg, a żeby osiągnąć opłacalność prowadzenia pasieki pszczelarz powinien pozyskiwać 20 kg miodu z ula.
Niezbędną czynnością jaką realizują pszczoły dla ciągłości życia przyrody i nas ludzi jest zapylanie roślin. 96% roślin na kuli ziemskiej wymaga zapylania, z tego 86% zapylają pszczoły a pozostałe 10% inne owady. Tą zależność zauważyli botanicy już w XVIII wieku. Ktoś wysunął tezę „Usuń pszczołę z powierzchni ziemi, a za jednym zamachem usuniesz przynajmniej sto tysięcy roślin, które nie przeżyją” (prawdopodobnie był to Charles Robert Darwin 1809 – 1882). Albert Einstein wykonał obliczenia i znowelizował tezę „ Jeśli wyginą pszczoły na ziemi, człowiekowi pozostaną 4 lata życia” (M. Walerowicz, 365 faktów o pszczołach 291).
Najnowsze badania prowadzone przez uniwersytet w Akwizgranie, opisuje Peter Wohlleben w książce pt „Sekretne życie drzew” wydanej w 2016 roku. Jako leśnik, pracował w lesie i zauważył zaschnięte nasiona buka, które zebrał i przekazał do badań w uniwersytecie. Stwierdzono że jeśli na znamię słupka padnie pyłek z własnego pylnika to zostaje on zablokowany w łagiewce aby nie dotarł do zalążni i kwiat marnieje, co oznacza że rośliny unikają chowu wsobnego. To odkrycie wyjaśnia, dlaczego mimo obfitego kwitnienia roślin jest mało owoców i nasion w latach deszczowych kiedy pszczoły nie pracują. Badania są kontynuowane na innych roślinach.
Żeby kwiaty były zapylone obcym pyłkiem, potrzebne są owady zapylające, przenoszące pyłek z innych roślin danego gatunku. Do tego są przystosowane pszczoły, trzmiele i pszczoły samotnice. Na wiosnę w okresie największego rozkwitu roślin, samice trzmiela, pszczoły samotnicy oraz wszystkich innych mniej znaczących zapylaczy, zakładają gniazda aby wychować pokolenie robotnic, do pracy pozostają tylko pszczoły hodowane przez pszczelarzy.
Pszczoły posiadają dwie bardzo przydatne cechy;
Cecha 1 – to wierność kwiatowa. Wylatująca po raz pierwszy z ula pszczoła jeśli znajdzie kwiaty z nektarem, będzie oblatywać tylko ten rodzaj roślin do zakończenia kwitnienia lub jej życia.
Cecha 2 – to włoski (szczecinki) na ciele pszczoły. Każda pszczoła robotnica ma ich około 3 milionów, do nich przywierają drobinki pyłku i po przelocie na następny kwiat część z nich zostawia, a nabiera nowe. Z pozostawionego pyłku na znamieniu słupka, roślina wybiera ten który rokuje przetrwanie gatunku, tak dzieje się w całym środowisku fauny i flory.
Zbliża się wiosna, okres masowego kwitnienia roślin które chcą wydać nasiona i owoce, ale dopiero w jesieni będziemy widzieć efekty pracy pszczół i warunków atmosferycznych. Uprawiam fasole Jaś. Witki kwiatowe wyrastające z łodygi mają od 20 – 30 kwiatów ale niektóre są puste bez strąków, inne mają strąki tuż przy łodydze, zaś inne na środku lub na końcu witki. Na witce jest zazwyczaj jeden, czasem dwa strąki, ale zdarza się że jest ich cztery i pięć. Bywały lata że pierwsze strąki były już na wysokości 0,5 m od powierzchni ziemi, a w 2020 roku dopiero na wysokości 1,5 m. Podobnie puste gałęzie można było zauważyć na krzewach i drzewach owocowych, co było efektem zimnej i deszczowej wiosny, a tym samym ograniczonej pracy pszczół.
Na ziemi żyje 7,8 miliardów ludzi którzy potrzebują codziennie pokarmu w postaci warzyw, owoców do bezpośredniego spożycia i przetwórstwa, oraz roślin paszowych dla zwierząt hodowlanych. Zadbajmy o to aby teoretyczna wizja botaników się nie zrealizowała.
Pszczelarstwo jest pasją i zawodem wymagającym wiedzy, umiejętności i zaangażowania. 40 lat temu kiedy nasze pasieki opanowała Warroza niektórzy pszczelarze zrezygnowali z hodowli pszczół i z przynależności do Koła. Ci co wytrwali i zostali borykają, się z trudnościami, kosztami utrzymania pasieki i zwalczania Warrozy, żyją w niepewności co będzie jutro i co ich zaskoczy. Z pszczelarskim pozdrowieniem. Więcej informacji na stronie naszego Kola – www.bartnik.skoczow.pl
Koło pszczelarzy w Skoczowie.
Andrzej Walewski.